Đẩy mạnh ngoại giao văn hóa trong hội nhập quốc tế

140
alt

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

QĐND – Trong xu thế hội nhập với thế giới ngày càng sâu rộng và thời đại toàn cầu hóa hiện nay, cùng với ngoại giao chính trị và ngoại giao kinh tế, ngoại giao văn hóa được xác định là một trong ba trụ cột của ngoại giao hiện đại. Ngoại giao văn hóa được ví như “quyền lực mềm” vừa có khả năng lan tỏa bền bỉ, vừa có tác dụng thẩm thấu lâu dài. Đại hội XI của Đảng đã chỉ rõ: “Kết hợp chặt chẽ đối ngoại của Đảng với ngoại giao của Nhà nước và ngoại giao nhân dân, giữa ngoại giao chính trị với ngoại giao kinh tế và ngoại giao văn hóa” (1).

Mặc dù cụm từ “ngoại giao văn hóa” mới xuất hiện những năm gần đây, nhưng lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam cho thấy, ông cha ta từng có nhiều hình thức ngoại giao “mềm” rất sáng tạo. Những bức thư ngỏ gửi đối phương thông qua phương thức “ngoại giao tâm công” hay những câu chuyện về sứ thần Đại Việt sử dụng thơ ca để “đối đáp” với người phương Bắc trong lịch sử đã thể hiện lối ứng xử thông minh và đậm chất văn hóa của dân tộc ta. Trong những tình huống phức tạp, thời điểm cam go, cách thức đối ngoại linh động và đầy tinh thần hòa hiếu, nhân văn ấy đã góp phần giúp chúng ta giành thắng lợi trên mặt trận ngoại giao và làm sâu sắc thêm truyền thống của một dân tộc “Vốn xưng nền văn hiến đã lâu” như Nguyễn Trãi từng khẳng định từ thế kỷ XV.

Trong thời kỳ kháng chiến giải phóng dân tộc, nhờ làm tốt công tác thông tin tuyên truyền nên nhân loại yêu chuộng hòa bình trên thế giới, trong đó có nhân dân tiến bộ của các nước đế quốc xâm lược nước ta, đã hiểu đúng và tích cực ủng hộ cuộc chiến tranh chính nghĩa của dân tộc Việt Nam. Nhiều câu chuyện cảm động mà bạn bè nhiều nước đã dành cho nhân dân ta trong hai cuộc kháng chiến đã trở thành biểu tượng cao đẹp của chủ nghĩa quốc tế trong sáng, một phần bắt nguồn từ các hoạt động giao lưu, gặp gỡ, trao đổi theo con đường “Từ trái tim đến trái tim” – một biểu hiện sinh động của ngoại giao văn hóa Việt Nam.

Thực tiễn cho thấy, giao lưu văn hóa đã trở thành nhịp cầu nối liền giữa các quốc gia và có vai trò to lớn trong việc hòa giải dân tộc, đẩy lùi các cuộc xung đột, chiến tranh về sắc tộc, tôn giáo; đồng thời thúc đẩy các nước tăng cường tình đoàn kết, hữu nghị, hiểu biết lẫn nhau, cùng hợp tác và phát triển. Nhận thức sâu sắc điều đó, những năm qua, chúng ta đã ngày càng chủ động hơn trong việc triển khai thực hiện các hoạt động ngoại giao văn hóa. Những thành tựu của công cuộc đổi mới, môi trường chính trị ổn định, đất nước hòa bình, con người thân thiện, nhiều danh lam thắng cảnh đẹp, nhiều di sản văn hóa dân tộc, nhiều lễ hội truyền thống đặc sắc… là những hình ảnh mà chúng ta thường xuyên thông tin, tuyên truyền, quảng bá nên thu hút được sự quan tâm của nhiều nước trong khu vực và trên thế giới.

Tuy nhiên, so với một số nước trong khu vực, hoạt động ngoại giao văn hóa của nước ta chưa được đầu tư tương xứng với tiềm năng và lợi thế của một quốc gia dân tộc có bề dày lịch sử hàng nghìn năm. Chiến tranh đã lùi xa và hòa bình đã đến với người dân đất Việt 36 năm qua, nhưng ở nơi này, nơi khác trên thế giới chỉ biết đến Việt Nam là một đất nước “Anh hùng trong chiến đấu” nhưng vẫn trong tình trạng nghèo nàn, lạc hậu; mà chưa thực sự biết đến nước ta là một quốc gia đang “thay da đổi thịt”, có ý thức vươn lên mạnh mẽ và là một điểm đến thân thiện, an toàn với nhiều chính sách cởi mở, thông thoáng đối với các nhà đầu tư. Trong khi đó, công tác quảng bá, tuyên truyền hình ảnh đất nước chưa được triển khai thường xuyên, mạnh mẽ, sâu rộng và tiềm lực “xuất khẩu văn hóa Việt” ra nước ngoài còn hạn chế. Do vậy, mức độ ảnh hưởng của vị thế, sức mạnh quốc gia Việt Nam đến với các nước chưa mang lại hiệu quả như kỳ vọng.   

Muốn Việt Nam ngày càng trở thành “điểm nhấn” trong các quan hệ, diễn đàn quốc tế và trở thành niềm tin của bạn bè các nước trên thế giới, chúng ta phải ra sức tận dụng và tranh thủ thời cơ để tăng cường, thúc đẩy các hoạt động ngoại giao văn hóa. Để làm được việc này, trước hết cần nhân lên tinh thần đại đoàn kết dân tộc, đánh thức “tâm thức văn hóa” từ hơn 87 triệu trái tim con Lạc cháu Hồng. Nghĩa là, chúng ta phải khơi dậy tâm hồn, tình cảm, làm cho mỗi người dân Việt Nam luôn mang trong mình khát vọng mãnh liệt tình yêu Tổ quốc và lòng tự hào sâu sắc về lịch sử hào hùng của dân tộc, từ đó tích cực tham gia tuyên truyền, giới thiệu với bạn bè quốc tế về “Hình ảnh Việt Nam”. Hình ảnh đó chính là những giá trị văn hóa đã được kết tụ hàng ngàn năm; là truyền thống đấu tranh dựng nước và giữ nước kiên cường, bất khuất; là con người yêu lao động, giàu lòng nhân ái và hiếu khách; là phong cảnh thiên nhiên kỳ vĩ, thơ mộng; là nền chính trị ổn định và môi trường hòa bình; là đất nước sinh ra Nguyễn Trãi và Nguyễn Du – hai Danh nhân văn hóa thế giới và Chủ tịch Hồ Chí Minh – Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa kiệt xuất của Việt Nam.

Cùng với tích cực tham gia các hội nghị, diễn đàn khu vực và quốc tế, tham gia các lễ hội, triển lãm du lịch, tuần văn hóa Việt Nam tại các nước, các khu vực trọng điểm trên thế giới, chúng ta cần chú trọng “xuất khẩu văn hóa Việt” tại chỗ thông qua cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Với khoảng 3,5 triệu người Việt Nam đang sinh sống, học tập, công tác ở gần 100 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, nếu chúng ta biết khai thác, phát huy nguồn lực đặc biệt quan trọng này thì đây sẽ là một kênh quảng bá hình ảnh đất nước, con người và văn hóa Việt Nam rất hữu hiệu. Ngoài ra, mỗi đại sứ quán Việt Nam phải hướng tới mục tiêu trở thành một “địa chỉ văn hóa Việt” ở nước sở tại và mỗi cán bộ, nhân viên làm công tác ngoại giao phải phấn đấu trở thành “Sứ giả văn hóa Việt Nam” ở nước ngoài.

Một vấn đề không kém phần quan trọng là chúng ta phải xây dựng, nâng cao tính chuyên nghiệp trong hoạt động ngoại giao văn hóa. Bởi sự đa dạng, đa sắc màu của các nền văn hóa và nhất là cách thức tiếp cận, nhu cầu thưởng thức các giá trị văn hóa của nhân dân các nước trên thế giới hiện nay hết sức dồi dào, phong phú. Điều đó đòi hỏi ngoại giao văn hóa của Việt Nam phải bảo đảm tính chuyên nghiệp từ con người, tổ chức, phương thức, hình thức trên cơ sở cách làm linh hoạt, sáng tạo và phù hợp với từng quốc gia, từng địa bàn, khu vực trên thế giới.   

Đẩy mạnh hoạt động ngoại giao văn hóa là “thời cơ vàng” để chúng ta học hỏi được nhiều điều hay, tiếp thu được nhiều điều tốt, chọn lọc được những tinh hoa văn hóa của các quốc gia, dân tộc trên thế giới để làm giàu và phong phú thêm bản sắc văn hóa Việt Nam, thực hiện đúng phương châm “Đưa văn hóa Việt Nam ra thế giới và đưa văn hóa thế giới đến Việt Nam”. Đối với nước ta hiện nay, tăng cường ngoại giao văn hóa là một trong những việc làm thiết thực để góp phần thực hiện thắng lợi “Đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế; nâng cao vị thế của đất nước; vì lợi ích quốc gia, dân tộc, vì một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa giàu mạnh; là bạn, đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế, góp phần vào sự nghiệp hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới” (2). Mặt khác, thực hiện tốt các hoạt động ngoại giao văn hóa còn tạo ra chất xúc tác thúc đẩy ngoại giao chính trị và ngoại giao kinh tế không ngừng phát triển, xây dựng công cụ quảng bá mạnh mẽ nền văn hóa Việt Nam, nhất là quảng bá các giá trị di sản văn hóa của dân tộc ta đến với bạn bè quốc tế.

Ngoại giao văn hóa là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân và cả hệ thống chính trị. Muốn thực hiện thành công nhiệm vụ quan trọng này, chúng ta phải chú trọng, tăng cường “khai thông” nhận thức, tư tưởng cho toàn xã hội về vai trò to lớn của ngoại giao văn hóa trong thời đại toàn cầu hóa. Vì bấy lâu nay, khi nói về văn hóa, trong đó có ngoại giao văn hóa, không ít người lầm tưởng rằng, đó chỉ là “cờ, đèn, kèn, trống” nặng về nghi lễ hình thức, hay thiên về “ca, múa, nhạc, phim, ảnh” mang ra biểu diễn, triển lãm ở nước ngoài “chỉ thêm tốn kém kinh phí Nhà nước”! Thậm chí có người còn quan niệm phiến diện rằng, nên quan tâm chủ yếu đến ngoại giao kinh tế vì đây mới là nguồn thu hút đầu tư lớn nhất để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của đất nước!

Trước thực tế đó, cần phải làm cho mọi người, mọi ngành, mọi cấp có nhận thức đúng là: Ngoại giao chính trị giữ vai trò định hướng, ngoại giao kinh tế là nền tảng vật chất và ngoại giao văn hóa chính là nền tảng tinh thần của hoạt động đối ngoại. Đây là “thế chân kiềng” mà thiếu một trong ba yếu tố đó sẽ trở thành lực cản cho công tác ngoại giao nói chung, hoạt động đối ngoại của Đảng và Nhà nước nói riêng.

Trung tá, TS. VÕ VĂN HẢI

(Học viện Chính trị)

Theo qdnd.vn