Ngô trong vách đá (Chương III)

23

Một phần sáu thời gian trong năm, Vàng Thị Nga dùng để đi bộ đi học. Một ngày của em bắt đầu từ lúc 4 giờ sáng. Hai anh em Nga và Hiệp không cần ai gọi, cũng không có đồng hồ báo thức. Nếp sinh hoạt của những đứa trẻ miền núi sớm phải gánh vác việc nhà khiến chúng luôn thức dậy đúng giờ.

Bên cái bếp lò đắp bằng bùn cao ngang ngực, đứa nhóm củi thổi cơm ăn sáng cho cả nhà, đứa băm thân chuối, lá rừng, nấu đầy một chảo rau cho năm con lợn. Chúng và vội bát cơm trắng, rồi bới nốt cơm lẫn cháy còn lại san vào hai túi nylon làm đồ ăn trưa, bỏ vào bị vải, quàng qua vai rồi đi ra cổng. Phía trước Hiệp và Nga là quãng đường hai tiếng đồng hồ qua tám cây số đường núi.

Vị trí của Chiến Phố so với Trung Quốc và TP Hà Giang.

Xã Chiến Phố nằm chênh vênh trên độ cao 2.000 m của huyện Hoàng Su Phì quanh năm mây phủ. Đường từ huyện lị lên xã là những con đèo dốc đầy khúc cua tay áo, vương lại dấu vết của những đợt sạt lở mùa mưa.

Trung tâm xã chỉ có vài nếp nhà. Thời điểm có hơi người nhất của nơi đây là chợ phiên sáng thứ Bảy. Dân địa phương tụ tập lại bán những quả su su già, những quả đào chua trong vườn họ địu xuống bằng chiếc gùi tre, mấy thứ đồ gia dụng Trung Quốc hay dép nhựa bày trên tấm bạt, chào hỏi nhau dăm ba câu rồi lại cuốc bộ quay về. Lấp ló dưới những tán ô xòe xanh đỏ, mỗi người mỗi nẻo khuất từ từ vào các nhánh rừng riêng rẽ.

Trường PTDT bán trú THCS Chiến Phố nằm trên ngọn đồi bên cạnh. Thứ duy nhất để phân biệt trường học với những ngôi nhà rêu phủ xung quanh là tấm bảng tên dựng trên hai thân sắt hình trụ đã han màu.

Khung cảnh trung tâm xã Chiến Phố nhìn từ sân trường THCS Chiến Phố.

Thầy hiệu trưởng Đào Hữu Vịnh vẫn giữ lại trong ngăn tủ những xấp biên bản Vận động học sinh bỏ học trở lại trường. Ở phần ý kiến gia đình và học sinh luôn lặp lại những câu quen thuộc: “Em Sủi đi sang Trung Quốc làm thuê chưa về”, “Gia đình nhà chồng bên Thàng Tín không cho đi học”, “Em Thào Thị Dình không muốn đi học nữa”.

Mười tám năm trước, khi thầy Vịnh mới về Hoàng Su Phì, bùn đất vẫn ngập những con đường ngoằn ngoèo qua núi và lũ trẻ nhìn thấy cô thầy vẫn còn sợ sệt, nhảy vào bụi cây tránh mặt. Bây giờ, đường đất nhão vẫn ngập ngang gối những ngày mưa, nhưng học trò đã biết khoanh tay chào và gọi thầy, xưng em thay vì “mày, tao” như trước.

“Lúc mới về mình chả nghĩ sẽ trụ lại đây lâu. Vậy mà mười tám năm trôi đi nhanh thế”. Năm trước, chị gái thầy lên thăm, khóc hết nước mắt rủ em trai về. Nhưng nghĩ đến những học trò đi lấy chồng lúc 15 tuổi hay vượt biên giới làm thuê khi chưa viết rõ tên mình, thầy ở lại.

Thầy Vịnh bảo lũ trẻ của thầy như hạt ngô nương, có gieo vào vách đá cũng sẽ ngoi lên thành cây, trổ bắp.

Bốn năm trước, ở Chiến Phố, cứ 10 học sinh thì có một em bỏ trường. Chúng thôi học vì phải ở nhà chăn trâu, gặt lúa, trông em, vì phải vượt biên đi vác chuối thuê kiếm thêm thu nhập, vì dòng suối siết ngập quá đầu, vì mưa lở đất chắn lối đi xuống bản. Hay như Nha, “nhà chồng bên Thàng Tín” không muốn cho đi học nữa: cô bé mười ba tuổi đã tảo hôn.

Nga, học sinh THCS Chiến Phố, nói “sẽ tự vẫn” nếu bị bố bắt bỏ học.

Năm 2014, trường quyết định lập nhà bán trú như nỗ lực kéo lại con chữ về gần. Lù Thị Sen lớn lên ở đây từ những bữa cơm trị giá chín nghìn đồng, quanh quẩn rau bí luộc, đậu phụ xào, trứng rán, rồi lại su su luộc, thịt lợn rán, bí ngô xào, nhưng là những “bữa cơm ngon nhất” Sen nhớ được trong đời. Ở nhà, Sen chỉ quanh năm ăn cơm trắng với rau.

Phòng của Sen là một trong hai lớp học được dọn dẹp trở thành khu ở. Trong không gian 16 mét vuông, 23 nữ sinh các khối ngủ chung trên chín chiếc giường . “Bọn em kê giường lại sát nhau để nhiều bạn ngủ chung được”, Sen chỉ vào những ván gỗ đơn đã võng xuống, đợ ở dưới bằng những chiếc hòm tôn, hòm gỗ làm chỗ ngủ.

Trước mùa khai giảng, các thầy cô về trường chuẩn bị cho năm học mới, lại hóa thân thợ nề, thợ mộc, bỏ tiền túi ra mua đinh, mua bạt nylon, lên rừng chặt vầu đốn củi về che chắn lại từng mảng tường bong vữa, lợp lại từng viên ngói vỡ sau mùa mưa.

Sen đạt giải nhất tỉnh Hà Giang môn Lịch sử lớp 9 năm học vừa rồi. Sen kể thật, nếu không có nhà bán trú, có khi em cũng bỏ học ở nhà từ vài năm trước. Nhưng không phải bạn nào cũng có được may mắn của Sen.

Sáu giờ sáng, khi Sen cùng bạn bè ở trường bán trú bắt đầu những hoạt động vệ sinh, thể thao cũng là khi anh em Hiệp, Nga và gần một trăm bạn sống ở những khu đồi quanh đó bắt đầu chinh phục quãng đường đến trường.

Nga sợ suối to hơn cả sợ ma. Em hay bị rơi dép. Sợ bị mẹ mắng, Nga và cái Ngân, cái Tươi, cái Phổng hay tháo dép ra cho vào bị vải rồi bước chân trần qua những phiến đá trơn, đến khi sang bờ bên kia mới lại bỏ dép ra xỏ vào chân.