Trên con đường ma túy (Chương I)

18

Một ngày Hè năm lớp bảy, sau tiết thể dục, Xeo Nguyên thấy gai gai người, đau bụng. Con bé khóc trong nhà vệ sinh khi nhìn thấy máu, không hiểu chuyện gì xảy ra. Nó hoảng sợ tìm May Ất, người bạn gái thân ở bản Chăm Puông, học cùng trường bán trú xã Lượng Minh. Sau một hồi lục cái rương gỗ nhỏ, May Ất tìm được một miếng băng vệ sinh. Loại năm nghìn đồng một gói những hàng rong thường đi xe máy chở vào tận bản rao bán. Ất nói cho Nguyên biết, con gái sau này mỗi tháng sẽ một lần như vậy.

“Sách giáo khoa môn Sinh học lớp 8 mới có bài giảng về chu kỳ kinh nguyệt”, Xeo Nguyên ngại ngùng kể.

Vị trí của Lượng Minh so với biên giới Lào và TP.Vinh

Không ai nói cho Nguyên biết rằng con gái đến tuổi dậy thì lần đầu tiên sẽ đau bụng. Cô giáo chưa nói và người mẹ cũng không. Nguyên học lớp sáu thì bố đi trại cai nghiện bắt buộc. Nguyên lên lớp bảy thì mẹ bỏ đi Trung Quốc làm ăn. Cô học trò 13 tuổi sống với bà nội và hai đứa em đang học tiểu học.

May Ất và Xeo Nguyên mang thân phận đặc trưng của những đứa trẻ lớn lên ở “thủ phủ ma túy” Lượng Minh, Tương Dương, Nghệ An. Hai đứa trẻ coi mái trường là nơi trú ẩn cuối cùng khỏi cuộc đời khắc nghiệt. Mười ba năm trước, mẹ Ất vượt biên sang Trung Quốc và chưa bao giờ trở lại. Sáu năm sau đó, bố Ất chết vì nghiện ma túy.

Lượng Minh nằm cách xa đường biên với Lào, nhưng vẫn trở thành điểm trung chuyển ma túy của cả vùng. Ma túy từ Lào về, men theo giông của đỉnh Pù Lôm, theo Khe Cụt, Khe Mát mà tỏa về các bản. Những cái tên như bản Xốp Mạt hay bản Đửa khiến người bản địa một thời cũng không dám bước chân vào.

Mấy năm gần đây, những đường dây buôn bán bị triệt phá một phần nhưng chưa dứt hẳn. Điểm nóng hạ nhiệt, Lượng Minh lại có thêm những cái tên mới: “bản không chồng”, “bản mồ côi”.

58 người đang thụ án liên quan đến ma túy, 29 người mãn hạn tù, 125 người nghiện và 21 người đang cai nghiện bắt buộc là những con số “sơ bộ” về tình hình ma túy mà công an xã Lượng Minh cung cấp. Và trong danh sách các lớp học nơi này, đều có dòng chú thích về hoàn cảnh “mồ côi cha”, “mồ côi mẹ”, hoặc cả hai đang thụ án vì liên quan đến ma túy. Trung bình 7 học sinh Lượng Minh lại có một em hoàn cảnh như thế.

Những đứa trẻ như May Ất hay Xeo Nguyên không có nhiều lựa chọn trong việc tìm kiếm bạn bè. Chúng thường chơi với những bè bạn có hoàn cảnh tương tự mình.

Tỷ lệ hộ nghèo tại Tương Dương là hơn 40%, gấp hàng chục lần mặt bằng tỉnh Nghệ An.

Năm học mới của Nguyên và Ất bắt đầu từ cuối tháng tám. Tương Dương mưa nhiều, nước từ thượng nguồn đổ về khiến dòng Nậm Nơn cuộn lên đục ngầu. Nước suối Khe Cụt, Khe Mát đều dâng cao, réo ầm ầm. Bản Chăm Puông cách trường gần 20 km.

Sáng hôm ấy, Nguyên dậy sớm nấu cơm. Mớ rau rừng chiều hôm trước chia làm đôi, một nửa xào cho hai đứa em đùm kèm cơm nắm đi học, nửa còn lại đổ thêm ít nước nấu canh thành bữa sáng của bốn người.

Con bé xách cái túi hay đi nương, đựng tất cả gia tài của năm học mới: một bộ đồng phục và một bộ quần áo ở nhà.

Bố Xeo Nguyên đang đi cai nghiện bắt buộc, mẹ em đã đi Trung Quốc.

Hôm ấy, Ngân Thị May Ất cũng xuống trường với 50 nghìn đồng cùng gói xôi trắng. Hành trang bước vào năm học mới của May Ất còn có thêm đôi dép nhựa 30 nghìn. Đó là phần thưởng em tự thưởng cho mình sau hai tháng nghỉ hè đi làm thuê, dậy từ 4 giờ sáng và cặm cụi làm lụng đến 5 giờ chiều.

Quãng đường từ nhà đến trường dài bốn giờ đi bộ. Tám năm đi học là cũng chừng ấy năm Ất quen với việc đến trường một mình.

Xeo Nguyên, May Ất và rất nhiều đứa trẻ còn đang được đi học ở Lượng Minh này đều không thích kỳ nghỉ hè. Mỗi mùa tựu trường, dù phải đi bộ với đôi dép rách, thuê xe lai hay vượt qua hàng chục khúc suối cạn, chúng đều muốn đến lớp.

Trường PTDT bán trú THCS Lượng Minh nằm trên một ngọn đồi cao đã trở thành một chốn nương thân, nơi bọn trẻ được ăn no một ngày ba bữa. Ở đó, chúng tránh được trận đòn roi của những người cha nghiện ngập và rộng hơn là cả một tuổi thơ đầy nhọc nhằn.

Lần đầu tiên Ất được nghe giọng mẹ là qua điện thoại. Cuộc gọi về từ Trung Quốc, cách đây bốn năm. Hôm ấy, Ất đang chăn trâu sau nhà. Khi lũ trẻ hàng xóm chạy ra báo tin mẹ Ất gọi điện về, em đã quên cả buộc trâu, chân trần chạy một mạch về bản. Nhưng sau câu ấy, cuộc trò chuyện ngắn ngủi giữa hai mẹ con kết thúc. Ất không kịp nói gì. Mẹ không biết tên em, cũng không hỏi. Mẹ bỏ đi từ ngày chưa đặt tên cho Ất.

Ngày 12 tháng 4 năm 2005, cô bé người Khơ Mú ra đời cũng chính là ngày người cha vét những cân thóc cuối cùng đi bán để mua ma túy và đuổi mẹ con Ất ra khỏi nhà. Về với ông bà ngoại được hai tháng, Ất chính thức trở thành đứa bé mồ côi. Một ngày, người mẹ lặng lẽ gói đồ đạc bỏ đi. Ất lớn lên với ông bà ngoại.

Năm ấy Ất mới 6 tuổi, chưa đủ lớn để hiểu được ý nghĩa của cụm từ “đồ con hoang” mà những đứa trẻ trong bản gọi mình. Nhưng 6 tuổi đã đủ để ký ức hằn những trận đòn roi “như dành cho kẻ thù” từ người cha nghiện.

Cha Ất ở cùng bản nhưng không ở chung nhà. Tuổi thơ Ất sợ nhất những lần gặp cha. Ông thường qua nhà ngoại tìm Ất với hai lý do: hoặc cấm em đi học và bắt lên rẫy làm việc; hoặc lấy đi bất cứ thứ gì có thể bán ra tiền, từ cái xe đạp, đến khóm măng, hay quả trứng vịt, trứng gà. Ất chỉ biết chạy trốn khi thấy bóng dáng người cha.

Người đàn ông đã chết vì ma túy vài năm trước, không lưu lại được gì cho con gái ngoài những ký ức buồn đau.

Có lần, bố trói em lại rồi nhét vào bao tải thả trôi sông Nậm Nơn, may có người trông thấy cứu được. Lần khác, bố trói tay em lại, treo lên xà nhà để khỏi đi học. Thầy cô thấy Ất nghỉ học, biết em lại bị đánh, tìm đến tận nhà cởi trói rồi đưa xuống trường.

Ất không nhớ rõ ngày cha mất, chỉ nhớ trước đó một hôm ông vẫn mang dây thừng lên tận trường học tìm em…

Xeo Nguyên cũng nhớ về cha với những ký ức tương tự. Nguyên biết ông hút từ hồi em vào lớp một. Bố hay hút ở nhà, hút cả trước mặt mấy chị em.

Bố Nguyên bán đi hai căn nhà để lấy tiền mua ma túy. Bán chỗ này lại tìm quả đồi cao hơn dựng nhà khác, rồi lại bán. Mỗi lần em bảo bố đừng hút là một lần bị đánh. Có lần, bố lấy chân đạp vào ngực, vào bụng.

Lúc bố Nguyên muốn mua thuốc mà không có tiền thì đánh cả mấy mẹ con. “Sợ lắm, lần nào cũng phải chạy thật sâu vào rừng để trốn. Mệt quá, đói quá thì uống nước suối”. “Trong bản có nhiều người như bố lắm”.

Nguyên và Ất là người Khơ Mú – một trong những dân tộc sinh sống tập trung ở Tương Dương này. Và chắc chắn không phải tự nhiên, mà Khơ Mú nằm trong nhóm những dân tộc có tỷ lệ mù chữ cao nhất cả nước. Cũng không phải tự nhiên, mà họ thuộc về nhóm có tỷ lệ biết chữ giữa nam và nữ chênh lệch nhiều nhất.

Tỷ lệ biết chữ với nam và nữ của một số cộng đồng dân tộc thiểu số.

Hơn 4h chiều, căn bếp tập thể của trường nghi ngút khói. Mùi canh măng, cơm chín tỏa ra khắp dãy nhà bán trú của học sinh cách đó một khoảng sân. Cơm chiều có măng nấu với xương cục và hơn 400 quả trứng vịt luộc. Các cô phụ bếp xới cơm đã chín, chia đầy ra những chiếc xoong nhôm. Bên khu phòng ở, học sinh chia nhau trực nhật, giặt quần áo, lên rừng lấy củi. Tiếng nước chảy, tiếng học sinh gọi nhau, ồn ào như một khu tập thể nhỏ.

284 học sinh thuộc diện bán trú của Lượng Minh ở lại gần như tất cả các ngày trong tháng, không về nhà kể cả cuối tuần. Trường bán trú gần như trở thành trường nội trú. Với chính sách hỗ trợ cố định của Nhà nước, đơn giá một ngày ăn của các em khoảng 17 nghìn đồng.

Khung cảnh bếp ăn chung của THCS Lượng Minh.

“Một ngày ăn của học sinh chưa bằng giá một bát phở, nhưng nhà trường vẫn cố gắng xoay sở để có thịt, cá, rau, măng trở bữa”, thầy Hiệu phó Trần Đức Dương giãi bày.

Thế mà năm học mới nào, nhà trường cũng “ngót” đi vài học sinh. Đó thường là những em nhà có biến cố, bố hoặc mẹ đi tù, đi cai nghiện, hoặc không có tiền đi học nên các em chọn “đi công ty” – tức là tha hương đi kiếm việc làm thuê. Thầy cô đến nơi thấy cửa nhà học trò khóa, bố mẹ đi rẫy. Thầy cô tìm lên tận rẫy thì bố mẹ chỉ bảo “Nó đi công ty rồi”. Họ không biết bọn trẻ đi đâu, hoặc không có cách nào liên lạc được.

Giường ngủ của Ất ở trường bán trú.

Mỗi lần Nguyên xuống trường, bà nội thường cho cháu gái 70 nghìn làm lộ phí đi đường. 50 nghìn để trả tiền xe lai đưa em xuống Lượng Minh và 20 nghìn còn lại dùng để mua băng vệ sinh hàng tháng. Mỗi tháng hai gói hết 10 nghìn đồng. Còn lại 10 nghìn, Nguyên dùng để mua bút khi hết mực. Cô học trò không dám và cũng không có tiền để mua thêm bất cứ thứ gì khác. Để có được số tiền đó, từ vài ngày trước, bà phải đi khắp bản hỏi vay từng nhà.

Nhưng dự định đến trường của Xeo Nguyên sẽ phải dừng lại ở năm lớp chín. “Lưng bà còng lâu lắm rồi. Em phải kiếm tiền nuôi bà, còn hai đứa em nhỏ nữa. Bỏ học thì cũng tiếc lắm”, Nguyên đã tự định hướng cho cuộc đời mình. Mái trường trở thành mái ấm thứ hai của các em, nhưng không thể chở che mãi.

Nguyên chìa đôi bàn tay ra. Tay bên phải đầy những vết chai ở lòng, dấu vết của những lần cầm dao phát rẫy, làm việc nhà. Em có một vết sẹo mới, tai nạn của một lần đi phát rẫy thuê. Không có tiền mua thuốc, bà hái lá rừng cho Nguyên đắp một tháng mới khỏi.

Ất hào hứng đưa chân ra khoe đôi dép lê bằng nhựa mới mua. Đôi dép lê mới mua cho năm học mới không che hết những vết thương do giẫm vào mảnh sành, mảnh chai, rắn cắn hay trượt suối ngã. Tài sản có giá trị trong nhà em bây giờ là một con trâu và 15 bao thóc. Nhưng Ất không chắc lần sau khi về thăm nhà liệu có còn trâu, còn thóc. Người anh trai 17 tuổi của Ất cũng sống với ông bà, nghiện ma túy đã hơn bốn năm nay.

“Giá mà bố không nghiện ma túy, chắc bố sẽ không đánh em đâu”, May Ất không nhắc đến sự ghét bỏ người cha trong suốt cuộc trò chuyện.